Osmanlı Dönemi

Yaşar CELEP

Popüler ansiklopedilerde ve hatta Mesudiye ile ilgili yayınlarda Ordu -Mesudiye bölgesinin Fatih Sultan Mehmed’in Trabzon seferi (1461) ile Osmanlı Devleti’ne dahil olduğu yazılmaktadır.

Halbuki, Hacıemiroğlu Süleyman , Yıldırım Bayezid’in Samsun’a gelmesiyle 1398 yılı baharında Osmanlı hakimiyetini kabul etmiştir. Fakat Beylik yönetimi yine Hacıemiroğulları ailesine bırakılmıştır. Artık Osmanlı Devleti nin himayesinde bulunan Beylik, Karadeniz’deki mücadelelerine devam etmektedir. Osmanlı Ordusu’nun 1402 yılında Ankara Savaşı’nda Timur’a yenilmesiyle Hacıemiroğulları tekrar bağımsız kalmıştır.

1404 yılında deniz yoluyla Semerkand’a giderken Trabzon ‘a uğrayan İspanyol elçisi Clavijo’nun verdiği bilgilere göre, Orta Karadeniz Bölgesi’nde Arzamir (Hacı Emir) isimli bir Türk beyi hakimdir. Bu beyin on bin atlı askeri bulunmakta olup, Trabzon’dan vergi almaktadır.

Clavijo’nun 1404 tarihinde tuttuğu kayıttan 1455 tarihine kadar olan zaman diliminde Hacıemiroğulları Beyliği hakkındaki bilgiler sınırlıdır. BOA. 13 Numaralı Tahrir Defterleri’ndeki atıflar, en azından Canik -i Bayram’ın yani takriben bugünkü Mesudiye’nin de içinde bulunduğu Ordu ve Giresun ‘un batı kesimlerinin Yörgüç Paşa ‘nın Canik harekatı sırasında (1427) Osmanlı topraklarına dahil edildiği anlaşılmaktadır. Ve ilk tapu tahriri yapılmıştır. Bu tapu tahririne, yaptığımız araştırmalarda henüz ulaşamadık.

Dolayısıyla araştırıcı olmayıp, sadece yaşadıkları Mesudiye yöresine atalarının ne zaman geldiği hakkında bilgi edinmek isteyen Ordulular ve Mesudiyeliler, tercüme ansiklopedilerden edindikleri bilgilerle maalesef yanlış bilgi sahibi olmuşlardır.

Mesudiye yöresine ait bulunan ilk tapu tahrir defteri Fatih dönemine ait olup bu defter Prof. Dr. Bahaeddin Yediyıldız ve Ünal Üstün tarafından yayınlanmıştır. Fatih devrinden I. Ahmed ‘e kadar Canik ya da Şarkî Karahisar sancaklarıyla birlikte beş tahrir yapılmıştır. Bu beş defter 1455-1613 yılları arasını kapsamaktadır.

15. yüzyıla ait iki, 16. yüzyıla ait iki ve 17. yüzyıla ait bir tahrir defterine ait değerlendirmeler Bahaeddin Yediyıldız tarafından 1985 yılında yapılmıştır. 1642 tarihli Karahisar -ı Şarki Livası ‘na ait avarızhâne defteri ise tarafımızdan hazırlanmaktadır.

  1455 1485 1520 1547 1613 1642
Köyün Adı M G M G M G M G M G M G
Nefs-i Kal’a Kale Köyü         22           46  
Kotanı Derinçay Köyü 20   29   42   49   35   5  
Mz.Taruhi                     2  
Mz. Çeriçe Özlükent Köyü                     7  
Rösbene Gülpınar Köyü 19   15   23   22   22   11  
Celal Me’a Andız Celal Köyü                     9  
Ispanasa Sarıyayla Köyü 2                   3  
Armudkolu 8   6   7   11   42   7  
Beğseküsü 9   10   11   22   42   10  
Hamzalı 6   3   6   8   29   6  
Abdilü 6   10   4   25   78   4  
Gergeçi Güzelce Köyü 6   4   1   7   8   5  
Erik                     2  
Birebir 19   23   42   69   108 18 24  
Çukuralan 3   7   12   3   18   11  
Zile Beyağaç Köyü 12   7   5   37   37   19  
Hatunviranı Bayırköy Köyü 2 24   21   43   59 87 36 100  
Mz. Gökçe Kinise Mahmudiye Köyü                     44  
Yevelü Develü-Divalu Yevelü Köyü 17           24   46   34  
Parçı Üçyol Beldesi 28   13   21   46   23   64  
Taretyukaru 12   3       9   16      
Lavus Güzle Köyü   16   8   13   17 8 24 12 1
Alan                     3  
Çerçi 4   11   82   7   9   4  
Mirahur                 17   4  
Karabayır 4   1   3   10   23   5  
Aşıklu                     7  
Çavdar 12   9   2       6   12  
Ortaalan Topçam’ın Mahallesi 11   15   12   25   26   5  
Hevekse nam-ı diğer Mahmudalanı 4   4   3   4   2   10  
Yavadı Yeşilce Beldesi 12   9   21   47   82   36  
Faldaca-i Ulya Yukarıgökçe Köyü   30   24       42 8 35 16 16
Faldaca-i Süfla Aşağıgökçe Köyü 1 30   20   30   28 5 58 7 13
Herközü 10   7   20 3         7  
Busay Güvenli Köyü 5   1           20 2 16  
Aruk Musa Arıkmusa Köyü 29   16   15   22   57   6  
Göbeden 5   2   2   2   9   2  
Aşud 9   5   9       6 10 4 2
Karacaviran 15   1   1   11   15   11  
Ilışar 10   3   1   13   10 28 14 13
Manil Yardere Köyü 3   1   8   13   10   4  
Maksudalanı                     4  
Çiftlik Sarıca Köyü 1   1   1           1  
Burnaz Dayılı Köyü’nün Mahallesi 6   2     3     3 10 3 4
Sunumi Yağmurlar Köyü 3   1     10   24 11 16 7 4
Taylı Dayılı Köyü 10   3   2   33   23 27 14  
Eskidir Kavaklıdere Köyü   47   46 4 53 4 38 20 37 16 15
İstavri Doğançam Köyü   23   5   29     1 7 1 4
Geldişer Mesudiye ‘nin Mah.     1   1   2   18   5  
Tavara Mesudiye ‘nin Mah.   7   9       8 9 5 3  
Fisdoru Mesudiye’nin Mah. 3   3   1   2   10   4  
İkşere Ekşere Mesudiye’nin Mahallesi   6   2   17 5 9 5 6 5  
Başağrı Konacık Köyü   13   5       26 19 17 12 2
Göçbeğ Göçbeyi Köyü 1   1   1   8     13 3  
Şeyhlü Şıhdere Topçam’ın Mahallesi                     5  
Gündoğmuş 2   2   2   7   14   4  
Sarıca-i Müslim Sarıca Mes. Mahallesi 11   11   7   17   74   9  
Sarıca-i Diğer Kafi Sarıca Köyü 3   1   1         20 2  
Gıcı Güneyce Köyü 3   5       8   11   7  
Arpaalanı 25   15   4   26   21   18  
Yasdura Yeşilçit Köyü 2 48 2 28 3 42 52   69 8 18  
Balıklı 4   4       3     2 6  
Musalu 9   1   11   16   83   15  
Yavşan   26   4       47 11 99 12 42
Enekalanı İnalan Topçam’ın Mahallesi 8   13   16   23   28   2  
Herise Çaltepe Köyü   45   32   55   77 16 65 18 3
Mismilon Beşbıyık Köyü 1 20   20       40 7 36 7 27
Öğrek Çaylı Köyü                     11  
Karamerek Yuvalı Köyü                 7   4  
Çorak Sarıkaya Köyü 1   1   10       31 6 9  
Karıca 6   14   23   11   6   5  
Bayraklı 1 17       28   32 7 39 21 22
Keykuş Güneyce Köyü 8   10       33   17 21 8  
Fiyaz Dursunlu Köyü 8   5   10   16   15   9  
Avnaşa 14   18   19   21   35   4  
Türkköyü 4   1   10   10   4 4 18  
Esedlü Esatlı Köyü 27   15   8   28   26   5 2
Ortaviran Çavdar’ın Mah. 13   12       14   23   1  
Bağçeköy                 5 12 3 1
Gebeme Topçam Beldesi 3   2   4   8   43   9  
Kışlacık     1   4   1   15   9  
Toplam 480 352 360 224 517 326 834 447 1591 661 915 171
Yekün 832 584 843 1281 2252 1086

Belgelere dayanarak verdiğimiz bu tabloda görüleceği gibi gayr-i müslim nüfusunun, Müslim nüfusa oranı çok düşüktür. Şu gerçek herkes tarafından iyi bilinmelidir ki Mesudiye ve Ordu yöresi Türkler tarafından fethedildikten sonra gayr-i müslimlerin sayısı çok azdı. Ve hiç bir zaman bugünkü Ordu İli sınırlarında % 10 nispetini aşamadığı gibi bir kaç istisna hariç Müslümanlaşıp Türkleşmedikleri, Türk müsamahası sayesinde varlıklarını son yüzyıla kadar sürdürdüklerini bütün tarihçiler ittifakla kabul etmektedir. Rumların, Osmanlı Devleti’nin zayıflamasıyla ve dış güçlerin desteğiyle bu bölgede nüfuslarını artırma ve devlet kurma hayalleri, hiç bir gerçeğe dayanmadığı için sonuç vermediği, ve neticede bu toprakları gerçek sahiplerine terk etmek zorunda kaldıkları açıkça ortadadır.

Osmanlı Devleti’nin engin hoşgörüsü sayesinde bu bölgedeki Rumlar rahat bir hayat sürdüler. Ve kesinlikle dini hayatlarına karışılmayan bu insanlar demokratik haklarını kullanarak din değişikliğine de kesinlikle gitmemişlerdir.

Mesudiye topraklarında yaşayan Hiristiyanların bir kısmı, Bizans döneminde Türklere karşı sınırları korumak için Bizanslılar tarafından Balkanlardan getirilen askerlerdi. 17. yüzyıla ait Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ndeki Maliyeden Müdevver Defterleri Tasnifi’nin 299 numarada kayıtlı avarız defterinde yaptığımız incelemede bu bölgedeki gayr-i müslimlerden bir kısmının ismi Türk ismidir. İşte sınırlara yerleştirilen bu askerlerin büyük bir bölümü Kıpçak, Peçenek , Uz ve Koman Türkü’dür. Bu Türk olan gayr-i müslimlerden bazılarının ismi Gündoğdu, Çalabverdi, Tenriverdi, Hakverdi, Bünyad vs.dir.

Hacıemiroğulları’nın Mesudiye yöresini fethiyle birlikte bu bölgeye Oğuzlar’ ın Çepni , Döğer, Eymür, Karkın, Ala-yuntlu, Bayındır ve İğdir boyları yerleşmişlerdir.[78] Şu an bu coğrafyada yaşayan insanlar, buraların Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağlayan şehitlerin ve gazilerin torunlarıdır. Kanlarıyla suladıkları bu aziz toprakları bugün üzerinde yaşayan torunlarına bırakmışlardır. Dolayısıyla bu bölge insanının büyük bir çoğunluğu Oğuzların Çepni Boyu’ ndan olmakla beraber yukarıda zikredilen boyların torunları da mevcut olabilir. Çünkü Hacıemiroğlu Beyliği askerlerinin arasında diğer boylara mensup insanlar da mevcuttu. Ama genel kanaat Çepni olduğu yönündedir.

Türkiye Türkleri’nin ataları olan Oğuzlar’ın 24 boyundan biri olan Çepniler ; Oğuzlar’ın Üç Ok Kolu’ndan olup Gökhan’ın dört oğlundan birinin ismi Çepni dir. Gökhan’ın diğer üç oğlu ise Bayındır , Peçenek ve Çavuldur’dur. Ongunları (arma) Sungur’dur. Çepni kelime olarak “Nerede düşmanı görürse hemen savaşır.” anlamına gelmektedir.

Yukarıda Mesudiye ye bağlı köylerin belgelerde kayıtlı bulanan hane sayıları verilmişti. Bu köylerimize ait detay bilgilerini ve Mesudiye’ye ait coğrafi, sosyal yapı ve ekonomik durumu ait. detay bilgileri Belgelerle Mesudiye Tarihi isimli çalışmamıza bıraktık.